DÜNYA'MIZIN GÖZLEMLENEBİLİR KATMANLARI

     Dünya’mız farklı katmanlardan oluşur. Bu katmanlardan bazılarını görür, hissederiz. Hatta dokunur ve üzerinde yaşarız. Üzerinde yaşayıp hissettiğimiz Dünya katmanlarına Dünya’nın gözlemlenebilir katmanları diyebiliriz. Başlangıçta sıcak bir toz ve gaz bulutu olan Dünya'mız kendi eksini etrafında dönerek katılaşmaya başlamış ve yoğunlukları farklı beş ayrı katmandan oluşmuştur.

       Taş Küre

     Üzerinde canlıların yaşadığı katmandır.  Okulumuzun bahçesinde oynarken, kırlarda koşarken dünya katmanlarının birinin üzerinde bulunuruz. İnsanların ve kara hayvanlarının üzerinde yaşadığı, yuva yaptığı ve besinlerini elde ettiği bu katman, çeşitli yapıdaki kayaçlardan ve topraktan oluşmuştur. Dünya yüzeyinin dörtte biri karalardan oluşur. Taş küre yer kabuğu olarak da adlandırılır. Üst kısımları yer yer toprakla örtülmüştür. Ayrıca yer kabuğu, bitkiler için bir tutunma yüzeyi oluşturur. Bitkiler toprağa tutunur ve büyürler. Böylece diğer canlıların besin kaynağı olan bitkilerin yetişmesi sağlanır.  Taş kürenin kalınlığı Dünya’nın büyüklüğüyle kıyaslandığında çok ince kabul edilebilir.   Yer yer yükselti, düzlük ve çukurlardan oluşur. Kalınlığı her yerde aynı değildir. Okyanusların dibinde ince, dağlık bölümlerde kalındır. Yer kabuğunun derinliklerine inildikçe sıcaklık artar. Dünya ve yer kabuğunu bir varlığa benzetmek gerekirse haşlanmış yumurtaya benzetebiliriz. Yumurtanın kabuğunu yer kabuğuyla, beyaz ve sarısını Dünya’nın diğer kısımlarıyla eşleştirebiliriz. Kara katmanı Dünya’nın katı yüzeylerinden oluşur. Kıtalar, okyanus ve deniz tabanları, ovalar, tarlalar, tepeler ve dağlar karaları meydana getirir. Taş kürede meydana gelen kırılma ve yer değiştirmeler, deprem adı verilen felaketlere yol açar.

        Su Küre

         Dünya’nın uzaydan çekilmiş fotoğraflarına bakıldığında onun mavi bir bilyeye benzediği görülür. Dünya’nın mavi görülmesinin sebebi yüzeyini örten su tabakasıdır. Taş küre ile iç içe olan katmandır. Su küreyi; okyanuslar, denizler, iç kesimlerindeki çukurlara suların birikmesiyle oluşan göller, akarsular ve yeraltı suları oluşturur. Dünya yüzeyini örten suların oluşturduğu katmana su küre adı verilir. Canlılar için çok önemli yaşam kaynağıdır. Su kürenin yaklaşık yüzde biri içme suyu olarak kullanılabiliyor. Kullanılan bu suya tatlı su da denilmektedir. Göller, akarsular ve yer altı suları tatlı su kaynaklarıdır. Tatlı su kaynakları canlılar tarafından içme suyu olarak da kullanılır. Aynı zamanda tatlı sular, tarımda sulama amaçlı da kullanılır. Yeryüzünde tatlı su miktarı tuzlu suyla kıyaslandığında çok azdır.  Dünya yüzeyinin dörtte üçlük bölümü sular tarafından kaplanır. Sularla çevrilmiş çok büyük kara parçalarına kıta denir. Kıtaların arasında bulunan ve birbiriyle bağlantılı büyük su kütlelerine de okyanus adı verilir. Yeryüzü şekilleri okyanusların altında da bulunur. İnsanlar okyanusa daldığında burada da dağlar ve düzlükler görebilir. Su küre canlılar için çok önemlidir. Yer kabuğunun pek çok canlı için beslenme, barınma ve yaşama alanıdır. Aynı şekilde su kürede yaşayan canlı çeşitliliği de çok fazladır. Su canlılar için yaşama ve saklanma alanı olarak, yiyecek bulmak için ve içme suyu olarak kullanmak için önemlidir. Okyanuslar, denizler ve bazı göller tuzludur. Buralarda canlılar yaşar. İnsanlar ve bazı hayvanlar buralardan besin elde ederler.

        Hava Küre

         Dünya’yı çepeçevre saran gaz tabakaya hava küre adı verilir. Hava küre atmosfer olarak da isimlendirilir. Çeşitli gazların karışımından oluşmuştur. Yer küreyi sarar, çevresinden uzaklaşmaz. Su buharı bu katmanda bulunur. Güneş’ten gelen zararlı ışınları engeller. Canlılar için gerekli gazları içerir. Hava küre, su ve taş küre gibi kolayca fark edilmeye bilir. Ancak onun varlığını hissedebiliriz. Yüzümüze doğru yelpaze salladığımızda ya da hareketli bir otomobilin camını açtığımızda havayı hissederiz. Hava küre, yer kabuğu ve su küre ile temas halindedir. Hava kürenin alt sınırı Dünya’nın diğer gözlemlenebilir katmanları ile çakışır. Taş küre üzerinde yaşayan canlılar aynı zamanda da hava kürenin içinde bulunur. Hava kürenin yeryüzünden itibaren 12 km’lik kısmı canlılığın bulunduğu bölümdür. İnsanlar ve diğer canlıların soluduğu hava burada bulunur. Ayrıca hava olayları bu 12 km’lik kısımda oluşur. Hava kürenin 12 km’lik kısmından sonra değişik özellikleri olan tabakalar bulunur. Hava küre en dış noktada uzay boşluğu ile temas eder. Hava kürenin bittiği yerde uzay başlar.  Atmosferi oluşturan gazlar yer çekimi etkisiyle ağırlıklarına göre iç içe küreler biçiminde bulunurlar. Ağır gazlar (iki Oksijen -azot-iki kobalt) gibi yere yakın alt tabakalarda hafif gazlar ise üst tabakalarda yer alır. Atmosferin kalınlığı, Dünyanın ekseni etrafında dönmesine bağlı olarak, kutuplarda az ekvatorda daha fazladır. Ortalama kalınlığı 10.000km kadardır.

 

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !